Visuele en Concrete Communicatie

TL;DR

Mensen met autisme verwerken informatie vaak visueler en concreter, wat visuele ondersteuning en duidelijke, directe communicatie essentieel maakt. Door visuele hulpmiddelen en concrete taal te gebruiken, verminder je misverstanden en vergroot je de zelfstandigheid. Dit helpt om een voorspelbare en veilige omgeving te creëren, wat stress vermindert en participatie bevordert.

1. The Mental Model

Zie communicatie als een brug. Voor mensen met autisme is die brug soms moeilijker begaanbaar door abstractie. Visuele en concrete communicatie bouwt extra stevige, duidelijke leuningen op die brug, waardoor ze er makkelijker overheen kunnen.

2. The Core Material

Mensen met autisme hebben vaak een voorkeur voor visuele informatieverwerking. Abstracte concepten, figuurlijke taal of onuitgesproken regels kunnen tot verwarring leiden. Door communicatie concreet en visueel te maken, sluit je beter aan bij hun denkstijl. Dit vermindert angst, vergroot begrip en stimuleert zelfredzaamheid.

Waarom Visueel?

Photo by Tara Winstead on Pexels

Visuele informatie (foto's, pictogrammen, geschreven tekst) is permanent en kan herhaaldelijk worden bekeken. Dit geeft mensen met autisme de tijd om informatie te verwerken zonder tijdsdruk en helpt hen om de boodschap te onthouden.

Waarom Concreet?

Photo by Tara Winstead on Pexels

Concrete communicatie betekent letterlijk zijn. Vermijd sarcasme, ironie, spreekwoorden of vage instructies. Zeg precies wat je bedoelt en wat je verwacht. Dit elimineert onzekerheid en ambiguïteit.

Soorten Visuele Hulpmiddelen

Photo by Susanne Jutzeler, suju-foto on Pexels

1. Dagritmekaarten / Pictogrammen: Deze geven een overzicht van de dag of een reeks taken in chronologische volgorde. Ze creëren voorspelbaarheid.
2. Sociale Verhalen: Korte, persoonlijke verhalen die een sociale situatie uitleggen, inclusief wat er gaat gebeuren, waarom, en hoe men passend kan reageren.
3. Timers / Visual Timers: Helpen bij het inzicht krijgen in tijd en de duur van activiteiten, wat overgangen makkelijker maakt.
4. Schema's / Lijstjes: Voor stappenplannen, boodschappenlijstjes of afspraken.
5. Teken- en Schrijfhulpmiddelen: Gebruik pen en papier om complexe zaken uit te leggen of te verduidelijken.

Concrete Taal Gebruiken

Photo by Magda Ehlers on Pexels

• Directe instructies: Zeg "Leg de jas in de kast" in plaats van "Je jas ligt daar".
• Letterlijke betekenis: Vermijd "Hij heeft de buik vol van die opmerkingen" en zeg "Hij is boos door die opmerkingen".
• Geen aannames: Ga er niet vanuit dat men weet wat je bedoelt met "doe normaal" of "even netjes opruimen". Specificeer wat "normaal" of "netjes" betekent in die context.
• Eén boodschap per keer: Overlaad niet met te veel informatie tegelijk.

graph TD
    A["Communicatie Ontvanger"] --> B{Verwerkingsstijl};
    B --> C{Autisme spectrum};
    C --> D["Voorkeur: Visueel & Concreet"];
    D --> E["Gebruik Visuele Hulpmiddelen"];
    D --> F["Gebruik Concrete Taal"];
    E --> G["Minder Stress"];
    E --> H["Meer Begrip"];
    F --> G;
    F --> H;
    G --> I["Meer Zelfstandigheid"];
    H --> I;
    I --> J["Succesvolle Communicatie"];

3. Worked Example

Stel je wilt iemand met autisme vragen om de tafel te dekken.

Minder effectief (te abstract/onduidelijk): "Wil je even helpen met de tafel? Het is tijd om te eten."
Mogelijke verwarring: Wat moet ik precies doen? Welke tafel? Wat betekent "helpen"?

Effectiever (visueel en concreet):
Je kunt een visueel stappenplan gebruiken, bijvoorbeeld met foto's of pictogrammen:
1. ["Pak de borden uit de kast"] (pictogram van een bord)
2. ["Zet een bord voor elke stoel"] (pictogram van een tafel met borden)
3. ["Pak het bestek uit de la"] (pictogram van bestek)
4. ["Leg vork links, mes rechts"] (pictogram van een bord met vork en mes)
5. ["Pak de glazen"] (pictogram van een glas)
6. ["Zet een glas naast elk bord"] (pictogram van een tafel met glazen)

Terwijl je de kaart toont, kun je concrete verbale instructies geven: "Kijk, hier staat wat we gaan doen. Eerst pakken we de borden. Zoals op de foto. Pak nu de borden." Wacht op actie en ga dan door naar de volgende stap.

4. Key Takeaways

• Visuele en concrete communicatie ondersteunt de specifieke informatieverwerking van mensen met autisme.
• Gebruik pictogrammen, dagritmekaarten, sociale verhalen en timers voor structuur en voorspelbaarheid.
• Spreek letterlijk, direct en vermijd figuurlijke taal of onuitgesproken regels.
• Bied informatie stap voor stap aan en geef mensen de tijd om te verwerken.
• Voorspelbaarheid en duidelijkheid verminderen stress en vergroten het gevoel van veiligheid.
• Een visuele aanpak vergroot de zelfstandigheid en participatie in dagelijkse activiteiten.

Veelvoorkomende Fouten:
- Aannames doen: Ervan uitgaan dat de ander weet wat je bedoelt of wat de sociale conventies zijn.
- Te veel informatie tegelijk geven: Dit kan leiden tot overprikkeling of "bevriezen".
- Abstracte of figuurlijke taal gebruiken: Dit leidt vaak tot misinterpretaties.
- Niet consequent zijn: Veranderen van routine of instructies zonder visuele waarschuwing.

5. Now Try It

Kies een alledaagse taak (bijvoorbeeld tandenpoetsen, de vaatwasser uitruimen, een broodje maken) en maak hiervoor een visueel stappenplan van maximaal 5 stappen. Gebruik hiervoor eenvoudige tekeningen, foto's of geschreven woorden. Denk na over welke concrete verbale instructies je bij elke stap zou geven.
Wat succes is: Je hebt een duidelijk, eenvoudig visueel hulpmiddel gecreëerd dat iemand kan volgen zonder extra verbale uitleg die niet direct aan de stappen gekoppeld is.