Erfelijkheid

TL;DR

Erfelijkheid gaat over hoe kenmerken van ouders op kinderen worden overgedragen via genen. Deze genen zitten op chromosomen en bepalen veel van wie je bent. Dominante en recessieve genen bepalen welke eigenschappen zichtbaar worden.

1. The Mental Model

Denk aan erfelijkheid als een receptenboek dat van generatie op generatie wordt doorgegeven. Elk recept (gen) bevat instructies voor een specifiek kenmerk. Of een kenmerk zichtbaar wordt, hangt af van welke recepten je van je ouders krijgt.

2. The Core Material

Genen en Chromosomen

Je lichaam bestaat uit miljarden cellen. In de kern van bijna elke cel zit ons DNA, de complete handleiding voor je lichaam. Dit DNA is opgerold in structuren die we chromosomen noemen. Mensen hebben er 46, verdeeld over 23 paren: de helft van je moeder en de helft van je vader.

Een gen is een specifiek stukje DNA op een chromosoom dat de instructies bevat voor een bepaald kenmerk, zoals oogkleur of je bloedgroep.

Allelen: Variaties van een Gen

Voor elk gen kun je verschillende versies hebben, deze noemen we allelen. Bijvoorbeeld, voor het gen voor oogkleur kunnen er allelen zijn voor blauwe ogen, bruine ogen, groene ogen, etc. Je erft altijd twee allelen voor elk gen, één van elke ouder.

Dominant en Recessief

Niet alle allelen zijn even "sterk".
* Een dominant allel is een allel dat altijd tot uiting komt in je kenmerken, zelfs als je maar één kopie ervan hebt. We geven dominante allelen vaak een hoofdletter (bijv. 'B' voor bruine ogen).
* Een recessief allel komt alleen tot uiting als er geen dominant allel aanwezig is. Je moet dan twee kopieën van het recessieve allel hebben om het kenmerk te zien. Recessieve allelen geven we een kleine letter (bijv. 'b' voor blauwe ogen).

Stel je voor dat het allel voor bruine ogen (B) dominant is en het allel voor blauwe ogen (b) recessief.
* Als je de allelen BB hebt, heb je bruine ogen.
* Als je de allelen Bb hebt, heb je ook bruine ogen (want B is dominant).
* Alleen als je de allelen bb hebt, heb je blauwe ogen.

Genotype en Fenotype

• Het genotype is de specifieke combinatie van allelen die je hebt voor een bepaald gen (bijv. BB, Bb, of bb). Dit is dus je genetische code.
• Het fenotype is het zichtbare kenmerk dat als gevolg van je genotype tot uiting komt (bijv. bruine ogen of blauwe ogen).

Homozygoot en Heterozygoot

• Je bent homozygoot voor een gen als je twee identieke alle